Informacje o autorach strony
Ustaw jako stronę startową Napisz do nas Dodaj stronę do ulubionych
 

 

powrót do menu: sekcja regionalna SKNH

Kamil Śmiechowski

Rezydencja Księży Młyn

Nie byłoby żadnej wspaniałej budowli, gdyby nie jej fundatorzy. Ta, o której będę tu pisał powstała jako rezydencja Matyldy z Scheiblerów oraz Edwarda Herbstów. Matylda Zofia Herbst (1856-1939) była najstarszą córką Karola Wilhelma Scheiblera, największego i najbogatszego z łódzkich przemysłowców. Urodzony 1 października 1820 roku w Monschau Scheibler był dzięki pracy w Belgii oraz podróżom m. in. do Austrii, Francji, Holandii czy Szkocji doskonale przygotowany do pracy w przemyśle włókienniczym. W 1848 roku przybył do Ozorkowa, gdzie podjął pracę w fabryce swego wuja Fryderyka Schloessera. Dzięki zdobytemu tam doświadczeniu oraz małżeństwu z Anną Werner, córką właściciela fabryk w Zgierzu i Ozorkowie oraz cukrowni i majątku Leśmierz. Posag żony przewyższał dwukrotnie jego własne oszczędności. To pozwoliło mu na rozkręcenie własnego interesu. W 1855 roku powstała nowoczesna fabryka przy Wodnym Rynku, w 1873 Karol Wilhelm nabył posiadła "Księży Młyn" i "Młyn Wójtowski". Tam w przeciągu kilkunastu lat wzniósł olbrzymią przędzalnię wraz z unikatowym w skali kraju osiedlem robotniczym ze szkołą, strażą pożarną oraz zapleczem socjalnym. Tak powstał wspaniały kompleks przemysłowy, który stał się trzonem prawdziwego imperium, które do 1914 roku objęło olbrzymi obszar od folwarku w Widzewie aż po ulicę Piotrkowską.

Urodzony w Radomiu Edward Herbst (1844-1921)pochodził z niemieckiej rodziny kupieckiej. W Warszawie zdobył solidne wykształcenie handlowe. Pozwoliło mu to na podjęcie pracy w łódzkiej fabryce. Od roku 1974 był jej naczelnym dyrektorem. Szybko zdobył przychylność pracodawcy oraz serce uroczej Matyldy. To zaowocowało ich ślubem w maju 1875 roku. Herbstowie mieli czworo dzieci - trzech synów oraz zmarłą w wieku 10 lat córkę Annę Marię. Po jej śmierci ufundowali szpital dziecięcy. Słynęli ze skromności i działalności filantropijnej. Nie dziwi zatem, że Edward zdobył w mieście powszechny szacunek, a jego małżonka cieszyła się olbrzymią popularnością.

Budowę pałacu Herbstów ukończono w 1877 roku. Powstała w ten sposób otoczona ogrodem willa, położona naprzeciw fabryki oraz osiedla robotniczego, tworząca z nimi urbanistyczną i architektoniczną całość. Do willi przylegał ogród zimowy oraz powozownia i stajnia. Sam budynek stanowi neorenesansową rezydencję położoną na planie prostokąta. Jest jednopiętrowy. Od strony północnej wzbogacono go o portyk wsparty na dwóch parach kolumn w porządku jońskim, od południa zaś półkolisty, parterowy ryzalit. Fasada budynku jest bardzo symetryczna, oszczędna i skromna. Wyróżnia się jedynie posąg wyobrażający prządkę, usytuowany od strony fabryki w niszy na wysokości pierwszego piętra. Przylegająca do willi od wschodu sala balowa, po przebudowie w czasie rozbudowy otrzymała formy klasycyzujące. W skład rezydencji wchodzą jeszcze: oficyna gospodarcza i stajnia z powozownią. Oficyna to obiekt o konstrukcji szachulcowo - ryglowej; stajnia natomiast utrzymana jest w stylu francuskiego renesansu.

Wnętrza budynku otwiera obszerny westybul, z którego można było udać się do gabinetu, garderoby i sali balowej oraz do przedpokoju i salonów. Wśród nich wyróżniamy neorokokowe salony lustrzany i środkowy, utrzymany w stylu orientalnym salon żółty, elegancką jadalnię, oraz salon myśliwski. Piętro zajmują sypialnie rodziny Herbstów, pokój gościnny oraz biblioteka. Przepiękna sala balowa ozdobiona jest dekoracjami iluzjonistycznymi, nawiązującymi do stylu empire . Z kolei w salonie lustrzanym zwracają uwagę bogato zdobione ceramiczne piece. To tylko krótka prezentacja przebogatego wystroju wnętrz, wprowadzającego w zachwyt nawet najbardziej wybrednych koneserów sztuki.

Nie znamy projektanta willi Herbstów. Tradycyjne przekonanie o Hilarym Majewskim jako projektancie rezydencji oraz całego kompleksu przemysłowo-rezydencjalnego Księży Młyn zostało w ostatnich latach poddane druzgocącej krytyce. Kimkolwiek jednak był architekt tej rezydencji, jego dzieło świadczy o wielkiej klasie twórcy.

Herbstowie ostatecznie opuścili willę po roku 1945, uprzednio wywożąc z niej całe wyposażenie. Wtedy zaczął się najbardziej dramatyczny okres w historii budynku. Pełnił on m. in. funkcję ośrodka szkolenia pracowników pomocy społecznej, domu pobytu dziennego, Zakładu Biologii PAN, Ochotniczej Rezerwy MO, fabryki bombek choinkowych, pracowni konserwacji zabytków. Skutkiem takiego stanu rzeczy była dewastacja rezydencji, którą w opłakanym stanie przejęło w 1976 roku Muzeum Sztuki. Jego wielkim wysiłkiem przeprowadzono perfekcyjną rewitalizację wilii i obiektów do niej przyległych (dowodem na to jest przyznany w 1990r. prestiżowy medal "Europa Nostra"), przywrócono - w miarę możliwości - do dawnego układu i wyglądu wnętrz. Pomieszczenia willi wzbogacono o wystrój wnętrz typowy dla łódzkich willi i pałaców z przełomu XIX i XX wieku. Tak powstało Muzeum Wnętrz Fabrykanckich, które stanowi jedną z największych atrakcji kulturowych i turystycznych w naszym mieście.

 

Copyright © by Łukasz Krawczyk 2000-2007. Wszelkie prawa zastrzezone.