Informacje o autorach strony
Ustaw jako stronę startową Napisz do nas Dodaj stronę do ulubionych
 

 

Izrael Poznański

Fabryka wyrobów bawełnianych.

Izrael Poznański usamodzielnił się w 1852 roku przejąwszy interesy prowadzone przez ojca Kalmana na Starym Mieście. W latach 50. i 60. XIX wieku rozwijał działalność handlowo - wytwórczą na terenie Łodzi i Zduńskiej Woli. Był on drugim potężnym producentem wyrobów bawełnianych na rynku łódzkim i stanowił poważną konkurencję dla Scheiblera. Budowę dużego kompleksu przemysłowego usytuowanego między ulicami Ogrodową, Drewnowską, Zachodnią i cmen­tarzami przy ul. Ogrodowej rozpoczęto dopiero w 1872 roku. Wzniesiono tutaj początkowo tkalnię bawełny, a następnie przędzalnię, bielnik, apreturę, farbiarnię, drukarnię tkanin i szereg obiektów pomocniczych ( gazownię, odlewnię żelaza, oddział budowy maszyn), które wraz z osiedlem robotniczym, szpitalem fabrycznym, własną szkołą i sklepami tworzyły zwartą "dzielnicę fabryczną" Poznańskiego. W 1899 roku firma została przekształcona w Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych I. K. Poznańskiego. W latach 30. XX wieku zarząd zadłużonej firmy przeszedł w ręce udziałowców włoskich. Od 1942 roku zakłady nosiły nazwę Aktien Gesellschaft der Baumwollmanufaktur Speidel und Weber Co. K.G. Po wojnie fabryka przejęta została pod zarząd państwowy (Państwowe Zakłady Włókiennicze, później Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. J. Marchlew-skiego "Poltex"), by ostatecznie ulec likwidacji.

Rezydencja fabrykanta.

Pałac wraz z ogrodem usytuowany jest u zbiegu ulic Ogrodowej i Zachodniej, w północnej części miasta. Połączony z budynkiem zarządu fabryki i monumentalną bramą tworzy jedną całość z okazałymi budynkami fabryki, ciągnącymi się wzdłuż ulicy Ogrodowej. Wraz z fabryką i domami robotniczy­mi usytuowanymi po drugiej stronie ulicy tworzy zespół fab­ryczne-rezydencjonalny, charakterystyczny dla Łodzi. Budowla była początkowo siedzibą rodzinną, a w roku 1889 stała się własnością Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych I. K. Poznańskiego, w której prezesem był I. Poznański, pełniący tę funkcję aż do śmierci, tj. do roku 1900.
I. Poznański w roku 1877 kupił posesję u zbiegu ulic Ogrodowej i Zachodniej wraz z dwoma wolnostojącymi budynkami. Dom ten wraz z magazynem zmieniał się na przestrzeni lat i dał początek przyszłej rezydencji.
Można wyróżnić trzy etapy budowy pałacu. Pierwszy pro­jekt rozbudowy narożnego domu sporządzony przez Hilarego Majewskiego, powstał w 1888 roku. Nie został on nigdy w pełni zrealizowany, lecz niewątpliwie stał się pierwowzo­rem późniejszych wersji, do dziś fragmentami zachowanych. Następujące później zmiany były modyfikacją jego programu użytkowego. Dotyczyły przebudowy przede wszystkim kor­pusu głównego i zmian układu wnętrz. Miała być to neorenesansowa budowla na planie litery L. o charakterze mieszkalno - magazynowym, z dominantą trzech oszklonych kopuł, kryją­cych ogród zimowy. W latach 1889-1890 nastąpiła przebudowa skrzydła domu narożnego od ulicy Zachodniej od strony ogrodu. Powstał wtedy ryzalit, z tarasem i dwiema wieżyczkami.
Kolejna przebudowa nastąpiła dopiero w 1898 roku. Była to realizacja projektu Hilarego Majewskiego, zmodyfikowana przez inżynierów Juliusza Junga i Dawida Rosenthala. Powstała okazała budowla, oparta na wzorcach renesansu francuskiego z ogrodem zimowym na piętrze, nakrytym trzema szklanymi kopułami. Ścięty narożnik nakryty został stożkową kopułą,} od ulicy Ogrodowej budynek wydłużono, dzięki czemu na piętrze powstała duża sala balowa, nakryta baniastą kopułą. Od strony fabryki do pałacu dobudowano dwa pawi­lony: jednopiętrowy nakryty szklaną kopułą kryjący małą oranżerię, oraz parterowy, tzw. pasaż, łączący pałac z fabryką.
Obecną monumentalną neobarokową formę z pełnym przepychu wystrojem otrzymał pałac w latach 1901-1903. Wówczas to przekształcił się on w rezydencję, służącą celom reprezentacji, a część mieszkalna została zredukowana. Wyprostowano narożnik, na piętrze powstała duża jadalnia, nakryta koszową kopułą, zaś na parterze w korpusie głównym miejsce swoje znalazły kantory, biura spółki i gabinet prezesa. Powstał ponadto hol reprezentacyjny z paradną klatką schodową o secesyjnym wystroju, prowadzącą na reprezentacyjne pierwsze piętro.
W skrzydle bocznym w piwnicach mieściła się kuchnia i pomieszczenia gospodarcze, na parterze magazyny wyrobów gotowych, zaś na piętrze pokój karciany, bilardowy i apartament mieszkalny rodziny (m.in. sypialnie z garderobą i łazienką, pokój do przyrządzania posiłków, mała jadalnia, pokój męski) połączony z ogrodem zimowym. Na poddaszu usytuowane były pokoje dla służby, w wieży zamykającej skrzydło boczne pokoje mieszkalne, prawdopodobnie hotelowe.
Wnętrza były zróżnicowane pod względem stylowym, a dekoracja związana na ogół z funkcją pomieszczenia. Najbardziej okazałym wnętrzem pałacowym jest duża jadalnia, służąca reprezentacji, przyjmowaniu gości w otoczeniu przepychu, posiadająca nader interesującą dekorację. W boazerie wkomponowano olbrzymi kredens i kominek.
Podczas tej przebudowy elewacje otrzymały nowy kostium dekoracyjny, korpus główny zwieńczono alego­rycznymi rzeźbami 2 personifikacjami przemysłu i fortuny. Dekoracja zarówno wewnętrzna jak i zewnętrzna posiadała przemyślany program ideowy. Miała podkreślać monumen­talność architektury, rezydencjonalny charakter siedziby, potęgę właściciela i przemysłu, Wówczas to ponownie został urządzony ogród spacerowy oraz zimowy, zwany też palmo­wym, zaprojektowane przez Leona Grabowskiego, właści­ciela firmy ogrodniczej w Łodzi. W ogrodzie spacerowym, w niewielkim oddaleniu od pałacu, usytuowano okazałą fontannę z bogatą dekoracją, analogiczną jak w elewacjach. Ogród posiadał charakter krajobrazowy, o nieregularnym układzie alejek, ze sztucznym jeziorkiem i kolorowymi kwiet­nikami w centrum. Dalej za ogrodem zielonym rozciągał się ogród warzywny, z cieplarnią, oranżerią i strzelnicą, budynkami gospodarczymi oraz mieszkalnymi.
W okresie międzywojennym w budynku umieszczano biura Urzędu Wojewódzkiego. Wówczas nastąpiły kolejne przebu­dowy, które rozpoczęły okres degradacji dawnego wyglądu pałacu. W 1934 roku zlikwidowano ogród zimowy i nadbudowa­no piętro. Część tę przeznaczono na pomieszczenia biurowe.
W okresie okupacji hitlerowskiej, gdy mieścił się tu urząd niemiecki, zlikwidowano fontannę w ogrodzie spacerowym i daszek okapowy nad wejściem głównym, Przerobiono sień, oraz drastycznie przebudowano salę balową, dzieląc ją stropem na dwie kondygnacje. Dalszych zmian dokonał powojenny użytkownik pałacu - Urząd Wojewódzki. Na przełomie lat 50. i 60. dobudowano skrzydło północne, które zamknęło i w znacz­nym stopniu zmniejszyło ogród pałacowy. Obecnie w obiekcie mieści się Muzeum Historii Miasta Łodzi.

 


w oparciu o: M.Jaskulski - "Stare fabryki Łodzi"
M.Laurentowicz- Granas - "Pałace Ziemii Obiecanej"

 

Copyright © by Łukasz Krawczyk 2000-2007. Wszelkie prawa zastrzezone.