Informacje o autorach strony
Ustaw jako stronę startową Napisz do nas Dodaj stronę do ulubionych
 

 

Wiek XVII i XVIII były okresem burzliwym w dziejach Polski , a zarazem czasem upadku Łodzi. Wojny , a szczególnie Potop Szwedzki z 1655 r. wyniszczyły miasto bardzo poważnie. Szwedzi spalili 25 domów i wymordowali część mieszczan. W 1661 r. przez miasto przeszedł pożar i zaraza. Pod koniec XVII w. miasto nieco się odbudowało , posiadało 64 domy. Zmniejszyła się liczba rzemieślników , których było tylko 12 ( 8 kołodziejów , 2 szewców , 1 krawiec , 1 kowal ). Na domiar złego działy się w Łodzi rzeczy śmieszne. Otóż w 1652 r. odbył się proces o czary przeciwko Zośce Straszybrotce. Łodzianie chcąc przesłuchać domniemaną winowajczynię musieli..... wypożyczyć kata ze Rzgowa , ponieważ w Łodzi takowego nie było. Wydarzenie to świadczy nie tylko o upadku gospodarczym , ale i upadku społecznym oraz o ciemnocie panującej w siedemnastowiecznej Łodzi. Kolejny wojny na początku XVIII w. ponownie zrujnowały miasto. Ostatnia wzmianka o ratuszu pochodzi z 1727 r. , a więc został on zniszczony w jakiś czas po tym , najprawdopodobniej z powodu pożaru. W 1739 r. Łódź zamieszkiwało 97 rodzin. W 1760 r. były 64 domy i 24 puste place. W 1777 r. domów było 66 : 21 przy Rynku , 29 przy Drewnowskiej , 8 przy Podrzecznej i 8 przy Nadstawnej. Liczba mieszkańców spadła do 265. W 1793 r. sytuacja przedstawiała się jeszcze gorzej : 44 domy , 11 domów niezamieszkałych , mniej lub bardziej zrujnowanych , 18 pustych placów , 190 mieszkańców. Mimo upadku łodzianie zdołali w latach 1765 - 68 wystawić nowy kościół na Placu Kościelnym. Stary kościółek był już bowiem w fatalnym stanie wg. wizytacji archidiakona łęczyckiego Józefa Trzcińskiego z 11 kwietnia 1718 r. Wizytacja ks. Oraczewskiego , kanonika kieleckiego z 1754 r. stwierdzała : " jest zgorszeniem to , że w dobrach biskupów włocławskich jest tak lichy i ubogi kościół ". W związku z tym na polecenie bs. Antoniego Ostrowskiego wystawiono nowy , trzykrotnie większy kościół , tym razem na tzw. Górkach Plebańskich , które od dawna należały do kanonika łódzkiego i były zarazem najwyższym punktem w Łodzi. Jednocześnie parafia łódzka została przeniesiona z archidiecezji gnieźnieńskiej do diecezji włocławskiej. Było to korzystne posunięcie dla łódzkiej parafii. W roku 1793 Łódź znalazła się pod zaborem pruskim. Prusacy sekularyzowali dobra biskupie i Łódź stała się miastem rządowym. Ponieważ miasto było w istocie wioską , dlatego władze pruskie chciały pozbawić je praw miejskich. Ponoć prawa zostały zachowane tylko z powodu biurokracji , gdyż taka operacja wymagała zgody króla pruskiego a tej nie można było uzyskać. Malutka mieścina jeszcze raz obroniła swój byt. Pod koniec XVIII w. sytuacja na ziemiach polskich pod zaborami nieco się ustabilizowała , co pozwoliło odbudować się miastu. W 1810 r. posiadało ono 108 domów drewnianych , dane zaś z 1822 r. wykazują tylko 97. W 1793 r. tylko dwa domy były kryte gontem , reszta miała dachy słomiane. Powołana do życia w 1820 r. nowa , przemysłowa Łódź nie stanowiła prostej kontynuacji feudalnego miasteczka o tej samej nazwie. Nie powstała bowiem w wyniku jego ewolucji funkcjonalnej , na drodze adaptacji bądź stopniowej przebudowy średniowiecznego układu urbanistycznego do nowych potrzeb produkcyjnych lub społecznych. Wprost przeciwnie , z pełną świadomością utworzono ją na terenach zewnętrznych , w założeniu autonomiczną w stosunku do macierzystego osiedla. Centralne ogniwo sieci osadniczej obecnej Łodzi stanowiło ok. roku 1820 rolnicze miasteczko o tej samej nazwie. Obszar jego miejskiej zabudowy , późniejszego Starego Miasta , był w drugiej dekadzie XIX w. niewielki i wynosił 20 ha. Układ urbanistyczny zachował do tego czasu typowe cechy układu średniowiecznego. Charakteryzowała go sieć wąskich uliczek , wychodzących nieco skośnie z Rynku i ujmujących zabudowę w małe , nieregularne bloki. Centralną część układu wyznaczał plac targowy , oddzielony blokiem międzyrynkowym od placu , na którym stał kościół. Całość zabudowy miasteczka ograniczała się do obudowy wspomnianych placów oraz początkowych odcinków ośmiu ulic , z których część przechodziła w drogi do pobliskich miast i od nich wzięła swoje nazwy. Zwarte ciągi zabudowy występowały przy tym jedynie przy Rynku oraz wzdłuż ulic przyrynkowych : Drewnowskiej , Podrzecznej , Nadstawnej i Kościelnej , zwanej do końca I poł. XIX w. Piotrkowską. Plac Kościelny oraz wybiegające z niego ulice : Lutomierska ( d. Stodolniana ) , Brzezińska , Łagiewnicka i Cygańska ( obecnie nie istnieje ) miały jedynie pojedyncze zabudowania. W 1820 r. wykończono ratusz , który był budynkiem drewnianym , obok którego stała drewniana szopa z wieżyczką przeznaczoną na sprzęt przeciwpożarowy. Ani place miejskie , ani ulice nie były brukowane. Rozwój handlu i przemysłu w Królestwie Polskim powodował konieczność polepszenia komunikacji. Jedną z pierwszych inwestycji był trakt z Łęczycy do Piotrkowa , który w dobrach łódzkich budowano w latach 1818 - 21. Na obszarze Łodzi trakt poprowadzono w taki sposób , że połączył on w prostej linii jedyne dwa urządzenia inżynierskie na trasie dawnego , krętego gościńca piotrkowskiego , a mianowicie : groblę i most na Łódce w miejscu dawnego Młyna Grobelnego oraz most na Jasieni , w sąsiedztwie karczmy na krańcach siedliska wsi Wólka. Te dwa punkty wyznaczyły obecny ciąg ulicy Piotrkowskiej. Przeprowadzenie traktu w obrębie zabudowy miejskiej Łodzi wymagało przesunięcia kilku budynków w zachodniej pierzei Rynku i Placu Kościelnego oraz rozebrania kilku innych w bloku przyrynkowym. Północny odcinek traktu , między Placem Kościelnym a granicą miasta nazwano ul. Nową , a później Zgierską. Zastąpił on dawną ul. Cygańską , która pozostała nieco na zachód i z czasem uległa likwidacji. Zgodnie z przepisami budowlanymi Komisji Rządowej Spraw wewnętrznych i Policji dążono również do podniesienia stanu estetycznego miasteczka. W związku z tym nakazano między innymi , aby wszystkie nowe domy mieszkalne wznoszono tylko wg. kilku zatwierdzonych projektów budynków typowych. Jednocześnie natychmiast przystąpiono do regulacji zabudowy staromiejskiej. W myśl wytycznych Rajmunda Rembielińskiego uregulowano przede wszystkim Rynek i Pl. Kościelny , nadając im bardziej foremny kształt. W 1823 r. uporządkowano sąsiednie ulice , między innymi na nowo wytyczono Brzezińską , wyprostowano linię Kościelnej , rozszerzono i wyrównano Wolborską ( d. Nadstawna ) , a także ukształtowano i przedłużono Drewnowską. Regulacja Starego Miasta nie została przeprowadzona jednorazowo lecz ciągnęła się przez wiele lat. Ostateczne jej rezultaty najlepiej są widoczne na planie Brochockiego z 1859 r. W sumie nie naruszyła ona średniowiecznego układu urbanistycznego Łodzi rolniczej. Wprowadzone przez nią zmiany były jednakże , w skali ówczesnego miasteczka istotne i przyczyniły się do nadania jego centralnej części foremniejszego kształtu oraz porządniejszego wyglądu. W takiej postaci przetrwało ono do naszych czasów. Niestety nie dotrwała do dziś stara zabudowa , która uległa zniszczeniu podczas ostatniej wojny. Ostatecznej rozbiórki dokonano zaraz po wojnie. Dzisiaj na Starym Mieście możemy jeszcze odnaleźć kilka starych , XIX-wiecznych domów.

 

Copyright © by Łukasz Krawczyk 2000-2007. Wszelkie prawa zastrzezone.